Mendozatarren etxea zen hau –Erdi Aroko leinu nobleetako bat–, bost solairuko defentsa-dorre gisa eraikia (XIII. mendearen hasiera).
Pena da Arabako Heraldika Museoa hartu zuelako, armarri garrantzitsuenekin eta bere historiarekin, baina gaur egun itxita dago eta kanpoaldea baino ezin da ikusi.
Mendozatarrak, Gaztelako nobleziaren eta oinaztarren bandoaren etxe garrantzitsuenetako bat, Arabako beste familia boteretsuaren ahaideak ziren, Hurtado de Mendozatarrenak, alegia. Euskal leinu nobleen arteko bando-gerraren garaia zen, herentziazko gaiengatik eta aldi berean hiribilduen aurka (antzinako hiriak) borrokatu zirenena.
Dorre horietatik kontrolatzen zituzten Gaztelako erdialdetik iparraldeko portuetara zihoazen bideak. Botere horren erakusgarri, dorretxe horrez gain, antzinako eliza-kapera (gaur egun etxebizitza partikularra dena) eta Martiodako dorrea daude.
Los Huetos, Estarrona eta Lagraizeko dorreak agur egun desagertuak daude.
(*)12 km-ko distantzia Gasteizekin.
