OROIMENEZ GIDATURIK GOZARTZEKO BIDE BAT

1
Amamengandik bilobengana bilobengana

Gebarako gaztelua

EZIN
BESTE
KOAK

Errege Katolikoen erregealdian XV. mendearen amaieran eraikitako gaztelu, dorre eta jauregi honen aurriak muino batean dagoz Aldaia mendilerroan. Beribilez edo oinez erraz irits daiteke; kanpotik ikustea merezi du. Esaera denez, egitamuak Sant’Angeloko gaztelu erromatarra gogorarazten zuen eta XIX. mendera arte egoera onean egon zen.

Gebaratarren leinu boteretsuaren egoitza izan zen, Oñatiko kondeak haiek, eta Lehen Karlistaldiaren ondorean eraitsia. Barrundiako anaigoak garrantzi estrategiko handia zuen Gaztela, Nafarroa eta Frantziaren arteko joan-etorrietarako, Erdi Aroan, eta Gebaratarren eta haien gazteluaren mende zegoen.

*Testua eta argaazkiak: Fernando Sánchez Aranaz

Oñatiko konderria

Gebara Oñatiko konderriko alde bat izan zen. 1835. urtetik aurrera, Gebara, Oñati, Etura, Elgea eta Urizarrek udalerria osatzen zuten. 1845ean Oñati  banandu eta Gipuzkoara sartu zen. Konderri zaharraren Arabako aldea Gebarako udalerria izan zen, 1885 arte, eta urte honetan Barrundiarekin elkartu zen.

Bidegurutzea

Gebarako gaztelu zaharra Erdi Aroaren hasieran zaintza-dorre bat baino ez zen, antza. Lautadari begira ikuspegi bikainak zituen, eta handik Gipuzkoatik zetozen bideak, Nafarroatik zetozenak, Gasteizera eta handik Gaztelara zihoazenak eta Bizkaiarekin eta itsasaldearekin lotzen zutenak begirapetzen zituzten eta honek leku estrategiko garrantzitsu bihurtzen zuen.

 

*Argazki-oina:: Photo-Araba

Pankorbotik itsasoraino

Arabako konderriko burua izan zen, eta 769. urtean lehen aldiz horren berri agertu. Ezagutzen den Arabako lehen kondea Xemen Gartzes izan zen, 866. urtean hila. Konderriak iparraldetik Hiputz/Gipuzkoako lurrak hartzen zituen itsasalderaino eta hegoaldetik Pankorbo, Zellorigo eta Bilibioko iraganbideetaraino hedatzen zen. Gebara’ Araba zahar haren erdigunea zen, 824. urtean sortu zen Iruñeko erresumari lotua. Gebarako lehenengo jaun ezaguna Bela Aznarez izan zen, 1016an jaioa, Hiputz/Gipuzkoako lurren jaun ere izan zena.

Armarria

Gebaratarren armarria Nafarroako Armeria Liburuaren orrialde nagusian ageri da, “Nafarroako Hamabi Gizon Aberatsen” artean, eta, honegatik, Nafarroako erresumako barra pomelatuak Gebarako jauregiko armarrian, gaur egun desagertuan zegozen.

Erregeren jauregia

Jauregi hau, lau dorreekin, 1300. urtearen inguruan eraiki zen, antzinako gaztelua zegoen mendiaren oinean. Lau dorre ditu ertzetan, eta hau erregeen eskumena zen. Hau dela eta, esaera zen hobe zela Gebaran jaun izaitea Gaztelako errege izaitea baino…

Pedro Belez Gebarakok, Oñatiko kondeak, 1500 eta 1559 urteen artean, honela esan zuen: “Oñatik ezin dezake Gaztelako Erregeen mesederik ukan, Gaztelan erregeak baino lehenago Oñatiko Kondeak izan zirelako”.

Narriadura eta suntsipena

Lehen Karlistaldian, 1833tik 1839ra bitartean, Lautadan gehienak karlisten aldekoak ziren. Gebarako gaztelua, beraz, karlisten esku egon zen, gudate osoan. Martin Zurbano jeneral liberalak 1838ko irailaren 19an herria erretzeko agindu zuen. Karlistek 1839ko irailaren 25ean gaztelua utzi zuten , “Bergarako besarkada” izan eta ia il bat geroago. Besarkada horrek guduari amaiera eman zion, Euskal Herrian. Zurbano jeneralak Gebarako gaztelua eraisteko agindu zuen 1839ko azaroaren 30ean.

*Argazki-oina: Photo-Araba

Oroitarria

1964an, Arabako Foru Aldundiak jauregiaren zati bat berreraiki zuen: ipar-mendebaldeko dorrea eta sartaldeko harresiaren zati batzuk, eta gainerako aurriak sendotu zituen. 1984an Monumentu Historiko-artistiko izendatu zuten.

 

Gebarako gaztelua

Gainera, aurkituko...

01

Herriak

Ezagutu eta bisitatu behar dituzun Arabako herriak

03

Amamengandik bilobengana bilobengana

Leheneko oroitzapenak norberaren baitan

04

Biodibertsitate

Xabier Ramos-en argazkien bidez

05

Kronikariak

Oroitzapenen zaindariak

Amamengandik bilobengana bilobengana

Deskargatu PDF formatuan "Arabako herriak" ren katalogo guztiak

Arabako herrietako memoriak zurekin eraman nahi badituzu, baita konexiorik gabe ere, katalogoak PDF formatuan deskargatu eta edozein lekutan eta nahi duzun unean irakurri ahal izango dituzu.