Emakume kartagileak
70eko hamarkadan, frankismoaren azken urteetan, 18 urteko bi neska gaztek ilusioz ekin zioten garai hartan egin zitekeen lanbiderik gasteiztarrena hasteari: kartagileena.
Gomendioz
Sara Aguirre eta Bea Varas Naipes Heraclio Fournierren hasi ziren lanean, senide baten gomendioz, 1870ean Gasteizen sortutako karta-sorta fabrikarik ospetsueneko eta nazioartekoeneko 700 langileen gehiengoa bezala.
Garaian ez zegoen curriculumak botatzeko ohiturarik, inporta zuena kontaktuak ziren. Sararen kasuan bere aitak gomendatu zuen; honek Fournierren tornulari lanak eginez 9 seme-alaba aurrera atera zituen. Beak nahiago izan zuen Fournier Galerías Preciados saltoki ospetsuak baino, eta hamasei urte eman zituen kartagile lanetan, gero norabidea aldatu eta klinika-laguntzailea izan zen.
Fournierrek dotorezia ematen zuen
Garai hartan Gasteizen, langile klaseko nesken bide eskasak denda bateko erakusmahaia edo fabrikaren batean sartzea izaten ziren, Areitio kremailerak edo Esmaltaciones San Ignacio lapiko eta kazolatakoak, eta, zorte ona izanez gero, Fournier, «lana andereñoentzako modukoa zela eta garbiagoa, ez zinen zikintzen». «Gogorra zen, baina ondo moldatzen ginen, gazteak ginen».
Sariak eta zigorrak
Fournierren lan egiteak dotorezia eta askoz gehiago ematen zuen. Jabeek –Felix Alfarok eta ‘el barbas’ goitizena zuen bere semeak–, gerentearen, «gizon erraldoi baten» bitartez, kartagileei sariak eta zigorrak ematen zizkieten, batzuetan «aulkian negar eta beldurrez leherrarazten» zituzten, langileak baino, eskola-umeak balira bezala tratatuz.
Hezkuntza – eta mediku- laguntzak
Alfaro familiak ere zaintzen zituen bere langileak soldata onekin, aparteko pagekin, hezkuntza eta mediku laguntzekin ere, eta garai horretan kartagileak pribilegiatuak ziren horregatik. «Dirua eta bidaiak ziren guk ikasteko pizgarriak, eta liburutegi eta guzti zegoen fabrikan. Gainera, % 100ean ordaintzen zizkiguten gaixotasun bajak, baita dentista ere.
Ezkontzen zinenean, dotea ematen zizuten paga moduan, eta gaizki ikusia zegoen lanean jarraitzea, jendeak pentsa zezakeelako «zure senarra ez zela gai zu mantentzeko». Ez zen Bea eta Sararen kasua izan. Haien bikoteak, beste kartagileen bikoteak bezala, lanetik irtetean haien bila joaten ziren.
Gizonezko peoi bat baino gutxiago kobratzea
Sara hautaketaren atalean egon zen kartak berrikusten kalitatea bermatzeko, eta hortik datorkio ia crupier baten moduan kartak maneiatzea. Beak karta bereziei urre kolorea emateko sailean hasi zen eta gero trokelatzeko makinekin hasi zen lanean.
Garai hartan, emakumeek ez zuten aginte-posturik, eta gizonek baino gutxiago irabazten zuten beti; Fournierreko 700 langiletik 500 emakumeak ziren, baina denek kobratzen zuten gizonezko langileek baino gutxiago, haien maila biltegiko langileen mailaren azpitik zegoelako.
