Marqués de Riscal upategian mahats-bilketa, 1890 inguru. Daniel Ruiz de Vergara Gómezek lagatako argazkia.
Emakumeak eta ardoa
Eltziegon ia familia guztiek bazituzten beren soroak eta mahastiak. Batzuek saltzeko ardoa egiten zuten, beste batzuek zuzenean mahatsak eramaten zituzten upategietara. Upategi horien artean batean, El Riscalen, emakume asko egon ziren lanean. Aldi bateko langileak ziren. Marina Rueda horien artean zegoen.
El Riscal ez zen upategi bat besterik gabe, upategi handiena zen eta oraindik ere bada. 1858an hasi zuen bere ibilbidea, horrek lurraldeko zaharrena bihurtzen du, eta ordutik ez dio ardoa ekoizteari eta berrikuntzak egiteari utzi, mundu mailako erreferente bilakatuz. Gauza berri asko ekarri zizkion garaiko industriari, hala nola botilak estaltzen zituen sare metalikoa, hartzidurarako egurrezko konoak, 225 litroko barriken erabilera edo botilak horizontalean kokatzea. Haren historia herri honen eta hemengo jendearen historia da.
Marina Rueda Bauza bere etxeko sukaldean. 2025.
Han, Marina eta bere kideek botilaratzen zuten ardoa, sareak jartzen zituzten edo botilak garbitzen zituzten makina industrial zahar batean. Lana zegoenean deitzen zituzten. Guztiak ziren ema-kumeak, asko Navaridasetik zetozen, eta arduradunen bat ere, beti gizonen bat.
8 ordu lan egiten zituen, hasieran lanaldi zatituan «eta gero guztia jarraian». Gero, etxean, beste upeltegi bateko botilentzako zaku-zorroak ere egiten zituen, eta horrela pixka bat handitzen zuen soldata urria.
Beste garai batzuk ziren, eta emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak handiak ziren. Marinaren emakume garaikideek –1934an jaioa– ez zituzten emakume arduradunak, kontratu muga-gabeak edo gizonek jasotzen zituzten urdaiazpiko saskiak ezagutu. Baina normala iruditu daitekeen hori, ohikoa delako, «azkenean ez zitzaidan gustatu».
Aldi bateko langile izatetik autonomoa izatera
Aurretik pasa zitzaion aukera eta ez zuen galdu. 50 urte bete zituen herrian egon zen lehen dastalekua ireki zuenean. Goizeko 8etatik kafeak ematen zituen, eta ondoren dena segidan: txokolatea, pastelak eta litxarreriak txikienentzat, gaueko 10ak arte, pertsiana jaisten zuen arte. «Ez naiz sekula hain zoriontsu izan», gogoratzen du irribarretsu Marinak 91 urte izanda eta oraindik ondo egonda.
Aukera bikaina izan zen hura auzoko emakumeentzat, ez baitziren herriko tabernetara sartzen, gizonezkoentzat gordetako ohitura zelako. Lokal berri horrek aisialdirako eta sozializatzeko gune bat eskaintzen zien, eta haien eta jabearen bizitzak alaitu zituen.
Eltziego asko aldatu da Marinaren begi irekien aurrean, eta ardogintzaren mundua ere. Familiako mahasti txikiak txiki geratu ziren belaunaldi berrientzat, eta denbora batez gazteek beren lurrak handitu nahi izan zituzten gehiago ekoizteko. «Hala ere, mahatsondoak gaur egun ez dira negozio errentagarria» baieztatzen du.
